Günümüz dünyası, savaşların, zulmün ve insani krizlerin gölgesinde sarsılıyor. Özellikle Afrika ve Filistin gibi savaşın pençesindeki coğrafyalarda büyüyen çocukların eğitimi, geleceğimizin en hayati meselesi haline geldi. Bu bölgelerde çıkan savaşların temelinde yanlış yorumlanmış dini öğretiler yok mu? Bir çocuğun zihnine ve kalbine ne gibi değerlerin yerleştirileceği sorusu, tüm felsefi ve pedagojik tartışmalardan daha büyük bir anlam taşıyor. Acaba eğitimde öncelik hangisi olmalı: Ahlak mı, yoksa din mi?
Dini eğitimin, insanların manevi dünyalarını şekillendirmede önemli bir rol oynadığı şüphesizdir. Ancak bizim gibi İslam dinini mükemmel görenler bile, maalesef bu mükemmel dine inanan insanların her zaman adaleti ve eşitliği esas almadığını görüyoruz. Oysa Kur'an-ı Kerim'de adalet ve eşitliğe dair pek çok ayet bulunmaktadır. Örneğin, "Ey iman edenler! Allah için hakkı ayakta tutun, adaletle şahitlik eden kimseler olun. Herhangi bir topluluğa duyduğunuz kin, sizi adaletsiz davranmaya itmesin. Adaletli olun; bu, takvâya daha uygundur. Allah’tan korkun. Şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır." (Maide Suresi, 8. ayet). Bu ayet, ahlakın ve adaletin, dinin temel unsurları olduğunu açıkça göstermektedir. Ne yazık ki, günümüzdeki savaşlar ve zulümler, bu ilahi emrin göz ardı edilmesinin bir sonucudur.
Bugün, maalesef ki sadece şekilci bir dindarlığın arttığına tanık oluyoruz. Namaz kılıp dik duramayan, zekât verip kul hakkı yiyen, hacca gidip hiç ölmeyecekmiş gibi dünya malına tapan, Kur'an okuyup ağzından yalanı eksik etmeyen insanlar çoğaldı. Bu durumun temel sebebi, dinin sadece ibadetlerden ibaret sanılması ve ahlakın bu ibadetlerin temelini oluşturduğunun unutulmasıdır. Bir başka deyişle, ağaçtaki meyvelere odaklanıp ağacın köklerini ihmal ediyoruz. Oysaki dinin özü, ibadetlerin ötesinde, insanın ahlaki duruşunu, vicdanını ve diğer insanlara karşı sorumluluklarını kapsar.
Filistin'de yaşananlar, İŞİD zihniyeti ve Avrupa'da Orta Çağ boyunca din adına yapılan zulümler, ahlaki değerlerden yoksun bir din anlayışının ne denli yıkıcı olabileceğini kanıtlıyor. Din, asıl olarak sevgi, merhamet ve adaleti emrederken, bu ilkelerden arındırılmış bir inanç, yalnızca nefrete ve acıya yol açıyor. Bu yüzden, ahlaki bir vicdan olmadan, en kutsal metinler bile yanlış yorumlanabilir ve şiddetin gerekçesi haline gelebilir.
Martin Luther, Avrupa'nın Orta Çağ karanlığından çıkmasında büyük bir rol oynadı. Kilisenin ahlaktan uzaklaşarak yaptığı yanlışları sorgulaması, Avrupa'da düşünsel bir aydınlanma sürecini başlattı. Bu durum, dinin asli ahlaki değerlere dönmesiyle toplumların nasıl bir huzur ve ilerleme kaydedebileceğini gösterdi.
Kutsal metinlerin harfleri, kelimeleri, anlamı ve ruhu olmadan sadece ezbere okunan bir metin yığınına dönüşebilir. Oysa binlerce kez ezbere okunan bir kutsal metin, bir kez bile anlaşılmamış ve yaşam biçimine dönüşmemişse, kardeşlik ve paylaşımı öne çıkaran sıradan bir öğretiden daha değerli değildir.
Peygamber Efendimiz'in yaşadığı Asr-ı Saadet dönemi, ahlakın din ile nasıl mükemmel bir bütünlük içinde yaşandığının en güzel örneğidir. O dönemde İslamiyet'in yayılması, kılıç zoruyla değil, Peygamberimiz'in ve ashabının üstün ahlakı sayesinde gerçekleşmiştir. Dürüstlük, adalet ve merhamet gibi ahlaki değerler, insanların kalbini fethetmiş ve dinin güzelliği bu şekilde ortaya çıkmıştır.
Japonya'nın İkinci Dünya Savaşı sonrası küllerinden yeniden doğuşu, ahlaki değerlerin bir toplumu nasıl ayağa kaldırabileceğinin en çarpıcı örneğidir. Atom bombasının yıkımı karşısında Japon halkı, dini veya siyasi bir ideolojiye değil, evrensel ahlak ilkelerine sarıldı. Çalışkanlık, dürüstlük, disiplin ve topluma karşı sorumluluk gibi değerlerle hareket ederek, modern dünyanın en güçlü ekonomilerinden birini inşa ettiler. Bu örnek, bir toplumu birleştiren ve onu ileriye taşıyan gücün, ortak ahlaki değerler olduğunu kanıtlıyor.
Din, aslında bu evrensel ahlak ilkelerini tamamlamak ve onlara manevi bir derinlik katmak için gelmiştir. Kutsal kitabımız Kur'an'da da bu durum net bir şekilde ifade edilir. Maide Suresi'nin 2. ayetinde, "İyilik ve takva üzere yardımlaşın. Günah ve düşmanlık üzere yardımlaşmayın" buyrulur. Bu ayet, ahlaki bir emir niteliğindedir. Bir çocuğa öncelikle merhametli, dürüst ve adil olmayı öğretirseniz, o çocuk dinin bu tür emirlerini daha doğru bir şekilde anlayabilir ve içselleştirebilir.
Bu bağlamda, ahlak ve dinin birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısı olduğunu söyleyebiliriz. Ancak bir hiyerarşi kurmak gerekirse, önce ahlak gelir. Ahlak, insanların inançlarından bağımsız olarak bir araya gelebileceği ortak zemin, insanlığın birleştirici gücüdür. Çocuklarımıza öncelikle iyi birer insan olmayı öğretirsek, onların hem kendi inançlarını hem de diğer insanları daha doğru anlamalarını sağlayabiliriz. Ancak güzel ahlak olduğunda, dinin özündeki sevgi, adalet ve barış gibi değerler tam anlamıyla ortaya çıkar ve işte o zaman, gerçek olan İslam'ın yüzü görünür.
