Bugün birçok yaklaşım insana benzer şeyler fısıldıyor: “Sen çok değerlisin. Biriciksin. Kıymetini bilmeyeni bırak.” “Sen yıldız tozusun.”
Bu sözler ilk bakışta güçlendirici gibi duruyor. Ve çoğu zaman gerçekten de yaralı benlikleri kısa süreliğine rahatlatıyor. Ama aynı zamanda bizi fark etmeden başka bir yere taşıyor.
Bir kere geldiğimiz bu dünyada üzülmek, kırılmak, incinmek istemiyoruz. Bu yüzden hayatımızdaki insanları, ilişkileri ve durumları daha baştan eleyerek ilerlemek kolayımıza geliyor. İstediğimiz kalıba girmeyenleri hızla dışarıda bırakıyoruz.
Bunu yaparken de kendimizi bencil ya da duyarsız değil, “kendini bilen”, “sınır koyan”, “farkında” insanlar olarak görüyoruz.
Analiz çağında yaşıyoruz. Bu çağda duygular yok demek haksızlık olur; ama çoğu zaman duygular yaşanmıyor, açıklanıyor. Birçok duyguyu hissetmek yerine, ona hemen bir etiket buluyoruz. İşte bugün yaygınlaşan insan tipi tam olarak bu.
Analiz etmek bize güven veriyor. Çünkü belirsizliği azaltıyor. Duygularımızı analiz ettiğimizde kontrolün bizde olduğunu hissediyoruz. “Anladım” dediğimizde, sanki yönetebiliyormuşuz gibi geliyor.
Peki bu kötü bir şey mi?
Hayır, başlı başına kötü değil. Zor ve acımasız bir dünyada, düşünmek ve anlamlandırmak hayatta kalmamıza yardımcı oluyor. Akıl, insan için vazgeçilmez bir araç. Sorun, aklın yerini aşmasıyla başlıyor. Tehlikenin başladığı nokta, kendimizi her şeyin merkezine koyarak bir hayat kurmaya başladığımız yer.
Her şey bana iyi gelmeli, herkes beni anlamalı, hiçbir şey canımı yakmamalı…
Bu bakış açısı bireyi korur gibi görünse de, uzun vadede toplumsal bağı zayıflatır. Çünkü biz sadece düşünerek değil, hissederek büyürüz. Hisler olmadan akıl yönsüz kalır. Akıl olmadan hisler taşar. Sorun hissetmekte değil; sorun hissetmeye tahammül edememekte.
Sürekli analiz ederek yaşadığımızda zihin öne çıkar, kalp geri çekilir.
Bugün “farkındalık” adı altında yapılan birçok şey, duyguyla temas etmekten çok; duygudan uzak durmanın daha sofistike yollarına dönüşüyor.
Bu da bize çok mantıklı geliyor. Çünkü acı çekmek istemiyoruz. İncinmekten, kırılmaktan korkuyoruz. Ama içinden geçmemiz gereken duyguları sürekli ertelemek, olgunlaşmayı geciktiriyor.
Her duygunun bir hikâyesi olmak zorunda değil. Bazı duygular çözülmek için değil, açıklanmak için değil, kökeni bulunmak için değil; yaşanmak için gelir.
Biz ise çoğu zaman şunu yapıyoruz:
“Bu duygu çocukluktan.”
“Bu bir ata kalıbı.”
“Bu enerji.”
“Bunu ben manifestledim.”
Bunların yanlış değil.
Ama çoğu zaman duyguların kalpten geçmesine izin vermeden erkenden yapılan analizler. Ve duygunun içindeyken yapılan açıklama, duygunun üzerine çekilmiş bir perdeye dönüşebiliyor. Bir süre sonra şu noktaya geliyoruz:
“Kimseye yaklaşamıyorum ama çok farkındayım.”
Bu farkındalık değil; yalnızlaşmış bir bilinç hâli.
Peki analiz ne zaman işe yarar?
İnsan kırılmamak, üzülmemek ya da hiç aldanmamak için doğmadı. Duygular gelir. Biz onları hissederiz. Bir süre içimizde taşırız. Kalbimizde bıraktığı izi fark ederiz. Sonra gitmelerine izin veririz. Ve ancak ondan sonra anlamlandırırız.
Buna edinim diyebiliriz. Edinmek, bilmekten daha derin bir süreçtir. Edinimin ardından gelen analiz güçlendirir. İnsanı büyütür. Bir sonraki deneyime daha hazırlıklı kılar.
Bugün ise çoğu zaman sıralamayı tersine çeviriyoruz. Önce anlamaya çalışıyor, sonra hissetmek istiyoruz. Oysa hisler, insanın doğal gelişim döngüsünün parçasıdır.
Acı çekmek istenen bir şey değildir; ama olgun ve bilge dediğimiz insanlar, acılardan geçmiş insanlardır.
Acı, insanı zayıf hale düşürmez. Kaçılan acı küçültür; taşınabilen acı derinleştirir.
Her şeyi analiz etmeye çalışmak, duygularla temas yeteneğimizi zayıflattı. İlişkilerde mesafe arttı. Kırılganlık azalmadı; bastırıldı.
Elbette kendimizi korumak için aklımızı kullanmalıyız. Kimse öleceğini bile bile yüksekten atlayıp “Acaba ölür müyüm?” diye denemez. Ama kendini korumak başka,olacak olana tamamen kapanmak başka bir şeydir.
Bugün çoğumuz duvar örmeyi “sağlıklı sınır” sanıyoruz. Oysa sınır, temasla birlikte vardır.
Hiçbir çağda bu kadar çok bilen, açıklayan, farkında olan; ama aynı zamanda bu kadar yalnız, temassız ve yorgun bir insanlık olmamıştı. Çünkü bilmek, hissetmenin yerini tutmaz.
Her duygu bir problem değildir. Her kırılma onarılacak bir arıza değildir. Her acı, hemen aşılması gereken bir engel değildir.
Bazı duygular sadece şunu ister:
“Buradayım. Benimle kal.” İnsan, duygularını tamamen çözdüğünde değil; onlarla kaçmadan kalabildiğinde olgunlaşır. Ve belki de bugün ihtiyacımız olan şey, daha fazla analiz değil; biraz daha cesur temastır.
